پنجشنبه،
24 مردادماه 1387
صفحه اصلی و راهنمای مطالب موجود در باره
چارتاقی نیاسر
رضا مرادی
غیاث آبادی
از سال 1372 و همزمان با آغاز پژوهشهای اخترباستانشناختی در
ایران توسط این نگارنده، نزدیک به سی
چارتاقی در نواحی گوناگون ایران با هدف مطالعه تناسب احتمالی با تغیرات میل
خورشید و کاربری تقویمی آنها بررسی شد. سپس در سال 1374، چارتاقی نیاسر به عنوان سالمترین چارتاقی موجود در
ایران برای تمرکز مطالعات میدانی انتخاب گردید.
در این مدت ضمن بررسی چشمانداز افق و اندازهگیریهای لازم، کوشش
شد تا راستاهای شاخص چارتاقی با تغییرات سالانه میل خورشید، مقایسه
شوند. لازمه این برنامه، محاسبات نظری و مطالعات میدانی و سفرهای چندگانهٔ سالانه برای مشاهده و ثبت وضعیت
پرتوهای خورشید بود. برنامهای که دستیابی به نخستین نتایج قابل
اتکای آن، هشت سال به درازا انجامید و هنوز نیز به پایان نرسیده
است.
تاکنون، چگونگی ساخت بنا و قواعد سنجیده شده و بکار گرفته
شده در آن در پیوند با زمان و حرکات سالانه و تغییرات میل محور
خورشید تا اندازه زیادی تشخیص داده شده است. از کاربری و توانایی بنا به عنوان یک تقویم آفتابی و شاخص
خورشیدی برای اندازهگیری زمان یا برای ثبت آیینی زمان در بنا آگاه
شدهایم. اما همچنان نادانستههای زیادی از تواناییهایهای
زمانسنجی چارتاقی وجود دارد، چرا که پاسخ به همه آنها برای «یک
دست تنها»، به سالیان متمادی دیگری نیاز خواهد داشت.
اکنون خطدیدهای طلوع و غروب خورشید در انقلابهای تابستانی و
زمستانی به عنوان نقاط نهایی و اوج خطسیر سالانه خورشید با دقت
0.5± درجه و خطدیدهای
متعدد دیگری با دقت کمتر اندازهگیری شده است. اما
پژوهشها و رصدهای سالیانه در چارتاقی نیاسر
و چند نمونه مشابه دیگر در نواحی گوناگون ایران
با هدف بررسی دقیقتر راستاها، مطالعه برای یافتن نقاط شاخصی از خط
سیر خورشید در افق و سازگاری احتمالی با سازههای چارتاقی، مطالعه
برای آشنایی با گاهشماری رایج در زمان ساخت بنا، و به ویژه بررسی
امکان وجود راستاهایی برای زمانهای آیینی و جشنهای باستانی به
ویژه در پیوند با آیین زروان و میترا، هچنان ادامه دارد.
البته وضعیت بشدت رو به تخریب چارتاقی نیاسر و مسئولان سهلانگار،
نگرانیهای جدیای را پیش آوردهاند. چنانچه این سازه مهم علمی
ایران باستان آسیبی غیر قابل جبران ببیند، هیچ بنای دیگری در ایران
و جهان را نمیتوان جایگزین آن کرد.
گزارشهای نگارنده در زمینه کارآیی این بنا به عنوان یک تقویم
آفتابی و شاخص اندازهگیری زمان. تاکنون در مقالهها، سخنرانیها و
مصاحبههای گوناگونی بازگو شده و در کتابهای «نظام
گاهشماری در چارتاقیهای ایران» (1380) و «بناهای تقویمی و نجومی ایران» (1383)
نیز منتشر شده است.
به فرخندگی خورشید
جاودانه و رایومند
راهنمای مطالب موجود در وب سایت پژوهشهای ایرانی در باره چارتاقی
نیاسر:
●
مختصات و مشخصات چارتاقی و گزیده نقشههایی در باره کارایی تقویمی
آن:
وضعیت طلوع
و غروب خورشید در چارتاقی نیاسر
وضعیت طلوع و غروب خورشید در چارتاقی نیاسر
(نسخه
پیدیاف)
وضعیت طلوع و غروب خورشید در چارتاقی نیاسر
(نسخه
پاورپوینت)
پرسشهای
متداول در باره کاربری تقویمی چارتاقی نیاسر
●
پیوندهای چارتاقی نیاسر با جشنهای ایرانی:
گردهمایی و دیدار زایش خورشید در چارتاقی نیاسر
جشنهای
کهن آغاز تابستانی و دیدار طلوع خورشید در چارتاقی نیاسر
شب
چله (یلدا)، شب زایش خورشید و آغاز سال نو میترایی
●
خاطرههای کوتاه و روزنوشتهایی از سفرهای گروهی به نیاسر:
یادداشتهایی از دیدارهای گروهی طلوع خورشید در تقویم
آفتابی چارتاقی نیاسر
●
اعتراضهای انجام شده و واکنشهایی بخاطر وضعیت اسفبار چارتاقی:
اعلام
خطر در باره چارتاقی نیاسر
وضعیت
اسفبار و رو به ویرانی چارتاقی نیاسر
●
تماشای عکسهایی از چارتاقی و خورشید و گردهمایی:
بایگانی پیکاسا وب برای عکسهای نیاسر
●
نوشتههای دیگر:
نخستین
جایزه چارتاقی نیاسر
همایش بینالمللی چارتاقی نیاسر
●
پژوهش بر روی چارتاقیهای دیگر:
چارتاقی بازه هور
چارتاقیهای خیرآباد و قصر شیرین
چارتاقی
کرمجگان
چارتاقی کهک،
بنایی فروخفته در قلب امامزده زینب خاتون
چارتاقی نویس تفرش
●
گزارشهای
دیگری از دیدارهای طلوع خورشید در چارتاقی نیاسر:
● گزارشهایی
از واکنش به وضعیت رو به تخریب چارتاقی:
گفتگوی خانم شهلا
رستمی از رادیو فرانسه:
تقویم آفتابی نیاسر رو به ویرانی است.
گفتگوی آقای بیژن
روحانی از رادیو زمانه:
وضعیت بحرانی چارتاقی نیاسر.
گزارش خبرگزاری میراث فرهنگی:
چارتاقی نیاسر چند طلوع خورشید را به نظاره مینشیند؟
روزنامه اعتماد:
وضعیت اسفبار و
رو به تخریب چارتاقی نیاسر.
●
پیشبینی و راهنمای آب و هوا در منطقه کاشان:
