آدینه، 22 تیرماه 1386
نمایشگاهی از
کاوشهای دره شاهان در توران
رضا مرادی
غیاث آبادی
سالهای 1379 تا 1382 در تاریخ کاوشهای باستانشناسی
اهمیتی فراوان دارند. در این سالها، باستانشناسان روسیه
با پشتیبانی موزه ارمیتاژ در سنپترزبورگ به سرپرستی
کنستانتین چوگونوف
Konstsntin Chugunov
و با همکاری باستانشناسان انستیتوی باستانشناسی آلمان و
موزه پیش و آغاز تاریخ مونیخ به سرپرستی هرمان پارزینگر
Herman
Parzinger
و آناتولی نَگلر
Anatoli Nagler
توانستند به یکی از مهمترین گنجینههای آثار هنری سکایی از
ثلث سوم عصر آهن (2600 تا 2700 سال پیش) دست پیدا کنند و
جهان باستانشناسی را در شگفتی فرو برند.
هرمان پارزینگر همان کاوشگری است که در نخستین
حفاریهای محوطه صنعتی بزرگ «اریسمان» (بزرگترین مرکز
شناختهشده معدنکاوی و فلزگری در ایران باستان) در شمال
شهر نطنز شرکت داشته است.
این
کاوشها در سیبری جنوب خاوری و در کورگانهای «دره شاهان» واقع در
میانه شهرهای «توران» و «ارژن» و در نزدیکی رود «ینیسِی» در شمال
مرز روسیه با مغولستان انجام شد و موجب پیدایی هزاران قطعه آثار
هنری زرین، پارچه و پوشاک، زین و یراق اسب، ابزارهای چوبین و چرمی
گردید. همچنین در آنجا جسدی مومیاییشده مردی با انبوهی از
خالکوبیهای متنوع و فراوان که سراسر بدنش را پوشانده بود، کشف شد.
پیش از این نیز در سیبری جنوبی مقدار فراوانی نمد، پارچههای
گوناگون و همچنین قالی معروف پازیریگ کشف شده بود که نگارهها و
نقوش آن شباهت فراوانی به نقش پوشش روی صندلیهای نگارههای کاخ صد
ستون در تختجمشید داشت.
سرما و یخبندانهای درازمدت در بلندیهای کوهستانهای آلتایی، موجب
شده بود تا گورها و اشیای درون آن بخوبی حفظ شوند و با کمترین آسیب
ممکن تا به امروز باز رسند.
طرح
مستند بازنگاری شده از
Donato Giancola
National Geographic, June 2003, p. 116
اکنون
نمایشگاهی از آثار کشفشده این کاوشها به همراه آثار فراوان دیگری
از سکاییان خاوری و باختری در موزه
Martin Gropius Bau
برلین برگزار شده است که برای برپایی آن، موزهها و انستیتوهایی
در آلمان، قزاقستان، رومانی، روسیه، اوکراین، مجارستان همکاری کرده
و اشیایی را به نمایشگاه امانت دادهاند. کشور ایران نیز با تعدادی
از آثار مکشوفه از تپه زیویه در نزدیکی شهر سقز در کردستان با این
نمایشگاه همکاری کرده است. این نمایشگاه در تاریخ ششم ژولای امسال
افتتاح شده و تا تاریخ یکم اکتبر ادامه دارد.
کنستانتین چوگونوف- باستانشناس روس- در یک سخنرانی در محل نمایشگاه
گفته است که منابع ایرانی و به ویژه شاهنامه فردوسی، مهمترین منبع
مکتوب در زمینه مطالعات سکایی هستند.
کاوشهای توران از نظر تعداد و تنوع دانشمندان و همچنین آزمایشها
و آزمایشگاههای گوناگون، از گستردهترین و دقیقترین کاوشهای
باستانشناختی جهان بشمار میرود. در ضمن حفاری بجز مطالعات معمول
و شناخته شده، آزمایشهای گوناگونی از جمله برای برای تعیین آخرین غذای خوردهشده با
توجه به محتویات معده، زمان مرگ در چه هنگامی از سال با توجه به گردههای
گیاهی موجود در سبزیجات، بررسی الیاف پوشاک برای پی بردن به نوع
گیاه یا پشمی که برای ریسیدن نخ و بافتن پارچه بکار رفته و حتی
رنگدانههایی که برای رنگآمیزی پارچه استفاده شده، جایگاه اجتماعی
افراد با توجه به زیورآلات تزئینی و آیینی همراه آنان، تفاوتها و
شباهتهای آرایههای زنان و مردان و اسبان همراه آنان، ویژگیهای
اقلیمی و آب و هوایی، سن متوسط مردان و زنان (که برای مردان 40 تا
45 سال و برای زنان 30 تا 35 سال تعیین شده) انجام شده است.
تا آنجا
که این نگارنده آگاهی دارد، هیچیک از گزارشهای کاوشهای توران در
ایران منتشر نشده است.
برای
آگاهی بیشتر در این زمینه بنگرید به:
The Royal Tombs of the Scythians
و
گزارشی
به نام
Masters of Gold
از مایک ادواردز
Mike Edwards
در صفحههای 112 تا 129 شماره ژوئن 2003 مجله نشنال جئوگرافیک.
گزارشهای مفصلتر در این زمینه همراه با بررسی آثار پیدا شده در
آینده منتشر خواهد شد.
