چهارشنبه، 20 تیرماه 1386
همی نام مانَد ز ما ماندگار
انتشار متن کامل شاهنامه خالقی
رضا مرادی
غیاث آبادی
پس از هفتصد سال از نخستین کوشش شناختهشده برای
تهیه متنی منقح از شاهنامه فردوسی به دست حمدالله مستوفی، روز
گذشته- سهشنبه نوزدهم تیرماه 1386- برای همه ایرانیان و
فارسیزبانان، روزی فرخنده و بهیادمانی بود. سرانجام، کوششهای
خستگیناپذیر استاد دکتر جلال خالقی مطلق پس از 37 سال به بار نشست
و برای نخستین بار، متن کامل هشت جلدی شاهنامه فردوسی به تصحیح انتقادی
ایشان به همت «کانون فردوسی و حماسههای ایرانی» در تالار
دایرهالمعارف بزرگ اسلامی (مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی)
رونمایی شد.
نخستین دفتر از این شاهنامه که
به گواهی بسیاری از صاحبنظران فرهنگ و ادب ایران، دقیقترین متن
موجود شاهنامه و نزدیکترین ضبط به نسخه فردوسی است، در سال 1366 و
با پشتیبانی «بنیاد میراث ایران» در آمریکا منتشر شد. در ضبط
خالقی، علاوه بر ارائه همخوانیها و ناهمخوانیهای نسخهبدلها،
متن دقیق تمامی نسخههای استفادهشده، در پانویسهای مفصل و
آسانیاب در اختیار خواننده قرار داده شده و در نتیجه برای خواننده
تعیین تکلیف نشده است. خواننده پژوهشگر میتواند ضبط خالقی را
بپذیرد و یا به دید اجتهادی خود ضبط دیگری که در پانویس آمده را
ارجح بداند. در شاهنامه خالقی کمترین بیت یا کلمهای به صفت
«الحاقی بودن» حذف نشده است.
پس از سخنان آغازین آقای علی
دهباشی و سخنرانیهای آقایان موسوی بجنوردی، استاد ایرج افشار و
دکتر علی اشرف صادقی، و پیش از نقلخوانی باشکوه آقای امیر صادقی در آیین رونمایی این کتاب، استاد خالقی مطلق
در حالی سخنان خود را آغاز کرد که آشکارا در پشت
چشمان اشکآلودش، یاد و خاطره روزهای سال 1349 احساس میشد.
روزهایی که در اندیشه و آرمان فراهم آوردن بهترین متن انتقادی
شاهنامه، میکروفیلمهایی از نسخههای گوناگون شاهنامه را از
کتابخانههای سراسر جهان گرد میآورد.
استاد متواضعانه، بارها یادآور
نام دو همکارش شد که در تهیه دو جلد واپسین شاهنامه دست یاری به
سویش گشوده بودند و نگران اینکه مبادا در تقدیر و تشکرها، نام دکتر
محمود امید سالار و دکتر ابوالفضل خطیبی از قلم بیفتد.
با اینکه دکتر خالقی مطلق علاوه
بر تصحیح شاهنامه، چندین هزار صفحه در معرفی و آشنایی با روش
تحقیقی خود و دیگر دشواریهای پژوهش در شاهنامه نگاشته و منتشر
کرده است (از جمله بنگرید به جلد نخست شاهنامه و نیز کتابهای «گل
رنجهای کهن» و «سخنهای دیرینه») و نیز با اینکه همگان کار بزرگ
او را میستایند و ارج مینهند، او فروتنانه اعلام میکند که متن
تصحیح شدهاش در حد یک نسخه متوسط سده ششم است و میتوان امید داشت
تا با یاری کارشناسان و ناقدانی که شرط تخصص و انصاف و بیطرفی را
توأمان داشته باشند، بتوان با اصلاحات بعدی، آنرا به متنی متوسط از
سده پنجم که تا نود درصد با سخن فردوسی تطبیق داشته باشد، نزدیک
ساخت.
استاد در پایان سخنان خود و در
حالی که احساس میشد سخنان و احساسات ناگفته بسیاری را در
دل پنهان کرده است، باز هم فروتنانه بیان کرد که شاهنامه هیچ دینی
به او ندارد و او مدیون فردوسی و شاهنامه است و میبالد به اینکه
نزدیک چهل سال از عمر خود را با آنها و در کنار آنها زندگی کرده و به آرامش رسیده
است.
انتشار متن کامل شاهنامه فردوسی
به تصحیح دکتر جلال خالقی مطلق، بر استاد، بر روان فردوسی و بر همه
فارسیزبانان جهان به شادی و خرمی و پدرامی باد.
