پنجشنبه،
4 مردادماه 1386
صخرهکندهای کفترلی
دومین سنگنبشته نویافته به خط هندسی در ایران
رضا مرادی
غیاث آبادی
مصاحبه خانم
طاهره رحیمی از
خبرگزاری میراث
فرهنگی
دومین کتیبه صخرهای به
خط هندسی به همراه شمار فراوانی از نگارههای شکارچیان، جانوران
اهلی و شکاری در دشت اخترآباد شهریار شناسایی شده است. (در باره
آشنایی با خط هندسی و نخستین کتیبه صخرهای بدست آمده از
این خط بنگرید به گزارش مقدماتی
«سنگنبشته کنچرمی»).
مدتی پیش، آقای رحیمی
(مدیر پایگاه میراث فرهنگی شهریار) از پیدایی نگارکندهایی
در شهریار باخبرم کرد و سپس از روی لطف مرا به دیدار آنها
برد. پس از دیدار و بررسی این صخرهکندهای آکنده از
نگارههایی که نمونههای مشابه فراوانی از آنها در نواحی
گوناگون دیده میشود، به وجود چندین نشان ویژه خط هندسی
که در سنگنبشته کنچرمی نیز دیده شده بود، پی بردم و به
این ترتیب دومین کتیبه صخرهای به این خط در ایران شناسایی
شد. کوه کفترلی (کفترلو) در شهریار به خاطر در برداشتن کتیبهای
باستانی که تنها یک نمونه مشابه با خود را در سراسر کشور
دارد، دارای اهمیتی ویژه است که لازم است تا با مطالعاتی
فراگیر به بررسی و معرفی آن پرداخت.
تماشای عکسها
عکسها از: ر. م. غیاث آبادی، مرداد 1386
صخرهکندهای کفترلی در
35 درجه و 37 دقیقه شمالی، 50 درجه و 40 دقیقه شرقی، با
ارتفاع 1303 متر از سطح دریا و حدود 30 متر از سطح عمومی
دشت، در دامنه جنوبِ جنوب شرقی کوهی به همین نام در شمال
قلعه و روستای متروکه احمدآباد و در فاصله حدود ده
کیلومتری شرق اخترآباد شهریار قرار دارند. چشمانداز عمومی
منطقه، دشت حاصلخیزی با حدود سی رشته قنات و بازماندههای
روستاها و قلعههای فراوانی است که تقریباً تمامی
ساکنان آن از منطقه کوچ کردهاند. این دشت در گذشته ناحیهای
آبادان و سرسبز بوده که خشکرودهای فراوان در پیرامون
کوه کفترلو بازماندهای از چشمانداز خرم روزگاران باستان
است. سرسبزی منطقه بخصوص وامدار آبهای زیرزمینی فراوان که
گاه تنها در عمق دو متری زمین هستند، میباشد. در فصل
بهار، دشت اخترآباد بخاطر رویش گونههای فراوانی از گلها
و گیاهان خودرو و از جمله گل شقایق، به دشت شقایقها معروف
شده است.
کوه کفترلی از نوعی
«تله سنگ» و سنگهای آذرین درونی که شباهت زیادی به سنگ
سماق دارد، بوجود آمده و هوازدگیهای هزاران ساله موجب تشکیل لایه
صیقلی قهوهای رنگی بر سطح سنگها شده است. بجز بخش باریک
و بلندی از کوه که حدود پنج متر پهنا و یکصد متر درازا
دارد و سنگنگارهها و سنگنبشتهها بر آن نگاشته شده است،
بقیه بخشهای سنگی این کوه آتشفشانی در دل خاک فرو
رفتهاند. پارههای کوچکی از سنگ کوه به فراوانی تمامی دشت
پیرامون را تا شعاع صدها متر پوشاندهاند. در پیرامون
نگارکندها اثری از دورههای استقراری یا پارههای سفال
دیده نمیشود.
صخره حامل سنگنگارهها
و سنگنبشتههای کفترلی، به دلیل اینکه برخلاف کتیبه کن
چرمی در جایی قابل دسترس نگاشته شده، به مرور زمان و نیز
بر اثر تخریبهای انسانی، آسیب دیده و بخشهای فراوانی از
آن نابود شده است. از مجموع نشانهای این کتیبه، حدود
پانزده نشان توسط این نگارنده شناسایی و شمرده شدهاند.
اما جستجوهای بیشتری برای یافتن حروف دیگر در شرایط
متفاوتی از زاویه تابش خورشید، ادامه دارد.
در پیرامون سنگنبشته
کفترلی، چند کتیبه چند صد ساله به خط فارسی و نیز چند
یادگارنوشته وجود دارد. این آثار اهمیتی فراوان در تعیین
دیرینگی و قدمت کتیبه دارند. از آنجا که سطح تراشیده شده
سنگ، رنگ روشنتری نسبت به زمینه خود دارد و به مرور رو به
اکسیدهشدن و تیرگی میگراید؛ با مقایسه مقدار و میزان
تغییر رنگ بخشهای تراشیدهشده در دورههای گوناگون،
میتوان یک ارزیابی تقریبی از قدمت هر بخش را بدست آورد.
از سوی دیگر، نوع خط،
شکل و سبک نشانها نیز میتوانند راهنمایی مناسب برای
تعیین قدمت باشند. از آنجا که تمامی لوحههای پیشین خط
هندسی که از شوش به دست آمدهاند، به سالهای سده 23 پیش از میلاد (4300 تا
4200 سال پیش) منسوب هستند و از سوی دیگر، برای لوحههای
نویافته جیرفت نیز قدمت موقت سده 25 تا سده 21 پیش از میلاد (4500
تا 4000 سال پیش) سنجیده شده است؛ میتوان قدمت سنگنبشته
کنچرمی را نیز در همین حدود دانست.
در اینجا لازم میدانم
که علاوه بر آقای رحیمی، از آقایان: فرامرز نوروزی (باستانشناس
پایگاه)، حیدری، وکیلی و طلایی (از راهبلدان و آشنایان به
منطقه) که همراه و یاور ما در این سفر کوتاه بودند و موجب
آغاز مطالعاتی در این زمینه شدند، سپاسگزاری کنم.
دیدار
دیگری از نگارکندهای کفترلی
شنبه،
13 مردادماه 1386
روز گذشته
فرصتی دست داد تا به خواست انجمن آریابوم و در برنامهای
که آنان ترتیب داده بودند به همراه چند تن از دوستان به
دیدار نگارکندهای نویافته کفترلی بروم. برایم جالب و
شادیبخش بود از اینکه میدیدم تمامی همراهان ما بگونهای
خستگیناپذیر و برخلاف تصورهای ناشی از تجربههای پیشینم،
با علاقه و دقتی فراوان و در زیر آفتاب سوزان ناحیهای
بیابانی در میانه تابستان، تکتک نگارهها و نشانها را با
حوصله بررسی میکردند و عکس میگرفتند و طرح میکشیدند و
برای پی بردن به ریزهکاریها، در باره جزئیات نامفهوم
نقش و نگارها با یکدیگر گفتگو و رایزنی میکردند.
از همه
آنان که من و دوستانم را به جمع خود فراخواندند و نیز از
آقای دکتر پرویز رجبی که افتخار همراهی با ما را دادند و
تلفظ درست نام کفترلی (کفترزار) بجای کفترلو را
یادآورشدند؛ از آقای وکیلی، کارمند میراث فرهنگی شهریار که
دوستداران نگارکندهای چندین هزارساله کفترلی را به سرای
دوستداشتنی پدری خود در روستای زرینآباد بردند و
مهماننوازی کردند؛ از خانم صیادی که کلوچههای سیستان را
به میان یاران آورد؛ از راننده مینیبوسی که چند کیلومتر
از راه را بدون تلخکامی در مسیری بدون جاده و از میان بستر
رود به پیش راند؛ و از خودم هم بخاطر شستن چغلیهای چسبناک
هوبرهها از سطح نگارکندها، سپاسگزارم.
گزارش آقای دکتر پرویز رجبی
گزارش آقای
حسین سلطانزاده در
خبرگزاری میراث فرهنگی
گزارش خانم
ندا احمدی
بازتاب گزارش نگارکندهای کفترلی
در
کشورهای گوناگون
شنبه،
27 مردادماه 1386
نگارکندهای
نویافته کفترلی در شهریار به عنوان یکی از کهنترین
نمونههای خط در تاریخ بشری از نگرگاه بررسی مقابلهای
تاریخ اختراع و تکامل خط در جهان اهمیتی فراوان دارند.
گزارش مقدماتی و کوتاه این نگارنده از پیدایی نمونه دیگری
از خط هندسی در ایران که به کوشش خانم
سودابه
صدیقی به زبان انگلیسی ترجمه شده بود،
همانگونه که انتظار میرفت، با توجه گسترده پژوهشگرانی از
سراسر جهان و در عین حال با سکوت و بیتفاوتی همیشگی و
حیرتانگیز هممیهنانمان (که برایم تازگی نداشت) روبرو شد.
در این مدت نامههایی از محققان و علاقهمندان کشورهای
گوناگون بدستم رسید که فرستندگان آنها ضمن معرفی نشریهها
و وبسایتهای خود، مایل به آگاهیهای بیشتر و یا عکسهای
دقیقتری از جزئیات سنگنبشته بودند و برخی از آنان مایل
بودند تا بتوانند نگارکندهای کفترلی را از نزدیک ببینند.
نگارنده بر خود فرض میداند تا با کوشش و پیگیری افزونتر
به بررسی نگارکندهای کفترلی و کن چرمی و تأثیر احتمالی
آنها بر خطهای سپسین ایرانی و غیرایرانی بپردازد.
در این باره
از جمله بنگرید به پانزده وبسایت زیر:
The Circle of Ancient Iranian
Studies
l
Stone Pages
l
Clip Marks
l
Orientalia
l
K2 Plan
l
Kourd
Net
l
IRIB News
l
Antoniolombatti
l
Care 2
l
Tolkaappiyar
l
Starry Skies Network
l
Online Archaeology
l
Blog Bites
l
Historiador
l
Azady l
